05 Νοεμβρίου

Επιστήμη ή μαγεία;

Έχω περιγράψει ως μια «συμφωνία μάγου» τη διαδικασία με την οποία ο άνθρωπος παραδίδει στη Φύση το ένα αντικείμενο μετά το άλλο, και τελικά τον ίδιο του τον εαυτό, με αντάλλαγμα τη δύναμη. Και ό,τι είπα το εννοούσα. Το γεγονός ότι ο επιστήμονας πέτυχε εκεί που ο μάγος απέτυχε, έφερε αυτούς τους δύο σε αντιδιαστολή τόσο έντονα στην σκέψη των ανθρώπων, που η πραγματική ιστορία της γέννησης της Επιστήμης έχει παρεξηγηθεί. Θα βρείτε μάλιστα ανθρώπους που γράφουν για τον δέκατο έκτο αιώνα σαν να ήταν η Μαγεία ένα μεσαιωνικό κατάλοιπο και σαν η Επιστήμη να ήταν κάτι νέο που ήρθε να τη σαρώσει. Όσοι έχουν μελετήσει αυτή την περίοδο ξέρουν καλύτερα. Ελάχιστη μαγεία υπήρχε κατά τον Μεσαίωνα· η μαγεία έφτασε στο αποκορύφωμά της τον δέκατο έκτο και τον δέκατο έβδομο αιώνα. Η σοβαρή μαγική προσπάθεια και η σοβαρή επιστημονική προσπάθεια είναι δίδυμες: η μία ήταν άρρωστη και πέθανε, η άλλη δυνατή και πρόκοψε. Όμως ήταν δίδυμες. Γεννήθηκαν από την ίδια παρόρμηση. Παραδέχομαι ότι ορισμένοι (σίγουρα όχι όλοι) από τους πρώτους επιστήμονες κινητοποιήθηκαν από καθαρή αγάπη για τη γνώση. Όμως, αν εξετάσουμε το πνεύμα της εποχής στο σύνολό του, μπορούμε να διακρίνουμε την παρόρμηση για την οποία μιλάω. 

Υπάρχει κάτι που ενώνει τη μαγεία με την εφαρμοσμένη επιστήμη, ενώ συνάμα τις διαχωρίζει και τις δύο από τη «σοφία» των παλαιότερων εποχών. Για τους σοφούς του παλιού καιρού, το βασικό πρόβλημα ήταν πώς να προσαρμοστεί η ψυχή στην πραγματικότητα, και η λύση ήταν η γνώση, η αυτοπειθαρχία και η αρετή. Τόσο για τη μαγεία όσο και για την εφαρμοσμένη επιστήμη, το πρόβλημα είναι πώς να υποταχτεί η πραγματικότητα στις επιθυμίες των ανθρώπων, και η λύση είναι μια μέθοδος· έτσι και οι δύο, εφαρμόζοντας αυτή την μέθοδο, είναι έτοιμες να κάνουν πράγματα που μέχρι τώρα θεωρούνταν αηδιαστικά και ασεβή — όπως εκταφές και ακρωτηριασμούς νεκρών.

Από το Η κατάργηση του ανθρώπου