Ι.Ν Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης

Χριστούγεννα

Rowan Williams

Χριστούγεννα 2012

 

Το 59% των Βρετανών περιγράφουν τους εαυτούς τους ως χριστιανούς, έτσι μας ενημέρωσε η απογραφή μια-δυό εβδομάδες πριν, δώδεκα τοις εκατό κάτω από αντίστοιχη έρευνα δέκα χρόνια πριν. Υπήρξε, βέβαια, εξ αυτού μεγάλη ευχαρίστηση από κάποιες κοσμικές οργανώσεις. Αλλά αν ήμουν μέλος του «Βρετανικού Ανθρωπιστικού Συνδέσμου» δεν θα ενθουσιαζόμουν και πολύ. Παραμένει αληθές ότι τα τρία τέταρτα των πολιτών εξακολουθούν να θέλουν να αυτοπροσδιορίζονται ως έχοντες μια κάποιου είδους θρησκευτική πίστη. Και αυτό που η απογραφή πιθανότατα δεν μπορεί να καταμετρήσει είναι τι σκέφτονται για την θρησκεία όσοι δεν θεωρούν εαυτούς θρησκευόμενους. Μήπως ποτέ δεν την δοκίμασαν; Μήπως επιθυμούν να μπορούσαν να πιστέψουν σε κάτι; Μήπως την βλέπουν ως πρόβλημα ή ως ευεργετικό πόρο για την κοινωνία; Στις επώδυνες συνέπειες της ψήφου της Συνόδου τον περασμένο μήνα, αυτό που εξέπληξε ήταν το πόσο πολλοί άνθρωποι, που σίγουρα δεν θα έλεγαν ναι στο ερώτημα της απογραφής, αποδείχθηκε ότι έχουν επενδύσει στην Εκκλησία, τρέφουν μια επιθυμία να δουν την Εκκλησία αξιόπιστη και αισθάνονται μια απώλεια, όταν, όπως το είδαν, η Εκκλησία απέτυχε να ρυθμίσει τα θέματά της.

 

Υπάρχουν πολύ περισσότερες ερωτήσεις που θα πρέπει να τεθούν πριν υποθέσουμε ότι τα στοιχεία της απογραφής μας δείχνουν ότι η πίστη έχει χάσει το κύρος της στην κοινωνία. Αλλά, και εδώ είναι το δύσκολο πράγμα-τι θα γινόταν αν οι αριθμοί αυτοί ήταν χειρότεροι; Τι γίνεται αν αυτοί επιδεινωθούν κατά τα επόμενα χρόνια; Πρέπει να συμπεράνουμε ότι η πίστη σε γενικές γραμμές, και η χριστιανική πίστη ιδιαίτερα, είχε την επιτυχία της και ότι τώρα θα πρέπει να την εγκαταλείψουμε; Η απάντηση πρέπει να είναι ένα ηχηρό «Όχι: θα μπορούσαμε να αισθανθούμε ότι την πίστη την είχαμε αποδεχθεί και κατανοήσει λάθος, θα μπορούσαμε να λυπούμαστε για την τεράστια απώλεια στην δημόσια ζωή και στις δημόσιες υπηρεσίες που εμπλέκονται στην αποδυνάμωση της πίστης, αλλά εμείς απλά δεν θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι η πίστη είχε γίνει ξαφνικά αδύνατη ή απίστευτη».

Η πίστη δεν έχει να κάνει με το τι η κοινή γνώμη αποφασίζει, και δεν αφορά το πώς τυχαίνει να αισθάνονται οι άνθρωποι για τους εαυτούς τους. Πίστη είναι η απάντηση των ανθρώπων σε αυτό που τους αποκαλύπτεται ως πραγματικότητα - μια πραγματικότητα που προβάλει αξιώσεις σε όσους την αντιλαμβάνονται. Εδώ υπάρχει κάτι τόσο εκπληκτικό που διακόπτει τον κόσμο μας. Εδώ είναι κάτι που (όπως ο Μωυσής στην ιστορία της φλεγόμενης βάτου) θα σας κάνει να «γυρίσετε για να δείτε». Υπάρχει κάτι που σας σταματά απότομα. Η πίστη αρχίζει τη στιγμή αυτού του σταματήματος. Θα μπορούσατε να πείτε: τη στιγμή που δεν μπορείτε απλά να συνεχίσετε να περπατάτε όπως πριν! Αλλά ακόμη πιο προκλητικά: Πίστη είναι κάτι που οι απαιτήσεις του περιλαμβάνουν την αλλαγή και ακόμη και την απώλεια.

Στο πιο «βασανιστικό» Χριστουγεννιάτικο ποίημα στην αγγλική γλώσσα «Το Ταξίδι των Μάγων», ο T. S. Eliot φαντάζεται τους σοφούς μάγους πίσω στο σπίτι τους μετά το ταξίδι στη Βηθλεέμ, «να μην είναι πλέον άνετα εδώ στην παλαιά κατάσταση», και αναρωτιούνται αν αυτό που είχαν δει ήταν γέννηση ή θάνατος.

«...Είχα δει τη γέννηση και το θάνατο,
Αλλά είχα σκεφτεί ότι ήταν διαφορετικά. Αυτή η Γέννηση
ήταν Σκληρή και πικρή αγωνία για εμάς, όπως ο θάνατος, ο θάνατος μας…»

Ωστόσο, οι σοφοί μάγοι δεν μπορούν να αρνηθούν πως είδαν αυτό που είδαν: έκαναν πραγματικά το ταξίδι και είδαν πραγματικά κάτι που τους έπεισε ότι αξίζει τον κόπο. Πίστη: ένας ισχυρισμός, ένα σοκ, ένας θάνατος, μια ζωή.

«Ήταν, μπορείτε να πείτε, ικανοποιητικό», λέει ο σοφός μάγος του Έλιοτ, σε μια αριστουργηματική δεύτερη εκτίμηση. Οι σοφοί βρήκαν αυτό που έψαχναν - και δεν ήταν καθόλου αυτό που νόμιζαν.

Το χριστιανικό Ευαγγέλιο δηλώνει ξεκάθαρα δύο εξίσου αναγκαίες αλήθειες. Ο Ιησούς είναι η ελπίδα των εθνών. Ο Ιησούς είναι ό, τι ολόκληρη η ανθρωπότητα λαχταρά πραγματικά να δει, το πρόσωπο του οποίου η παρουσία γιατρεύει όλες τις πληγές και λύπες. Και ο Ιησούς είναι μια απόλυτη έκπληξη, τόσο ξένη ώστε να καθίσταται αγνώριστη ακόμη και σε εκείνους που θα έπρεπε να περιμένουν να τον καλωσορίσουν. Αυτός έκανε τον κόσμο, λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, και μίλησε στην ιστορία του. Αλλά ο κόσμος δεν είχε χώρο για τον ίδιο και οι «εμπειρογνώμονες στην αποκάλυψη και στην θρησκευτική καθαρότητα» τον αποστράφηκαν (Ιωάννης 1,10 - 11) . Δεν θα πρέπει ποτέ να ανοίγουμε την Καινή Διαθήκη χωρίς να θυμόμαστε ότι οι θρησκευτικοί εμπειρογνώμονες και η ιεραρχία του ναού είναι αυτοί που βλέπουν τον Ιησού ως τον εχθρό τους. Δεν θέλουν να τους διακόψει κάποιος, δεν θέλουν να σταματήσουν και να δουν.

Η αλήθεια του Θεού είναι η πιο παρήγορη και χαρούμενη παρουσία που μπορούμε να φανταστούμε. Αλλά επίσης και η πιο "αποπροσανατολιστική" και απαιτητική. Υπάρχει μια διάσημη ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης (Β’ Βασιλειών 5) σχετικά με τον μεγάλο στρατιωτικό ηγέτη του σφοδρότερου εχθρού του αρχαίου Ισραήλ, ο οποίος προσέρχεται στον προφήτη Ελισσαίο για να θεραπευτεί από τη λέπρα του. Και ο προφήτης του λέει απλά να πλυθεί στο ποτάμι. Αυτός είναι αγανακτισμένος: Σίγουρα πρέπει να υπάρχει κάτι πιο δύσκολο και εντυπωσιακό και ηρωικό να κάνω! Ο προφήτης του απαντά: Τίποτε! Είναι απολύτως απλό. Πήγαινε και πλύσου, πήγαινε μαζί με όλους τους απλούς ανθρώπους οι οποίοι λούζονται στο ποτάμι μετά από μια κουραστική μέρα, ή χτυπούν τα ρούχα τους πάνω στις πέτρες για να τα καθαρίσουν. Πήγαινε μαζί με το υπόλοιπο της ανθρώπινης φυλής και πες ποιος είσαι. Αυτός είναι ο πιο αληθινός ηρωισμός και ο πιο δύσκολος.

Είναι μια προαναγγελία της πρόσκλησης της Καινής Διαθήκης: μετανόησε, πίστεψε και βαφτίσου. Γύρνα να δες εκεί που δεν κοίταγες πριν, εμπιστεύσου τον Ένα που σε καλεί και βυθίσου στο νερό της συμπόνιας Του που ξεχειλίζει. Να είσαι μαζί Του. Ενώσου με τη νέα ανθρώπινη φυλή, αναδημιουργημένη εκ νέου στο πνεύμα της αμοιβαίας αγάπης, στην απόλαυση και την εξυπηρέτηση.

Αν ο Ιησούς φαντάζει περίεργος και απειλητικός, άραγε δεν είναι αυτό (η Καινή Διαθήκη σίγουρα το υποδηλώνει) μια ένδειξη του πόσο μακριά έχουμε περιπλανηθεί από την πραγματική ανθρωπιά, την πραγματική ειλικρίνεια, λόγω των αδυναμιών και των ορίων μας; «Εγώ είμαι ο Μέγας Ήλιος, αλλά δεν μπορείτε να με δείτε» - λέει στην αρχή ένα άλλο θαυμάσιο ποίημα, από τον Charles Causley. Είμαστε τόσο γοητευμένοι από τα δικά μας θέματα, είτε τα ονομάζουμε θρησκευτικά ή όχι, ώστε θεωρούμε «σκληρή και πικρή αγωνία» το να απομακρυνθούμε από αυτά και να κοιτάξουμε προς το μυστήριο της αγάπης.

Αν σκεφτούμε σχετικά με τη θρησκεία, ίσως την θεωρήσουμε ως ένα σύνολο από ξεκάθαρες απαντήσεις στα ερωτήματά μας, ή ως ένα σύστημα συμπεριφοράς, τελετουργίας και ηθικής, ή ως προαιρετικό επιπρόσθετο στοιχείο της συνηθισμένης ζωής μας. Αλλά ο Ιησούς δεν έρχεται μόνο για να απαντήσει στα ερωτήματα που θεωρούμε σημαντικά. (Ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα όλων των ευαγγελίων, ειδικά του Αγίου Ιωάννη, είναι το πόσο συχνά ο Ιησούς αρνείται να απαντήσει στην ερώτηση που του έθεσαν και θέτει μια δική του ερώτηση ως απάντηση.) Δεν έρχεται για να μας δώσει μια σειρά από τεχνικές για να «ευχαριστήσουμε» το Θεό. Και σίγουρα δεν έρχεται για να δημιουργήσει ένα ανώδυνο εκκεντρικό χόμπι για προικισμένα μυαλά. Έρχεται για να ανακαινίσει την ανθρωπότητα, να δημιουργήσει καινούργιες δυνατότητες για να είμαστε σε ειρήνη με το Θεό και μεταξύ μας, και το κάνει αυτό καλώντας μας να είμαστε μαζί Του.

Δεν πρέπει λοιπόν να μας εκπλήσσει αν όλα αυτά δεν κερδίζουν τη λαϊκή ψήφο σε μια απογραφή. Αν οι άνθρωποι διστάζουν να αποκαλούν τους εαυτούς τους χριστιανούς, ίσως αυτό να είναι ένα είδος έμμεσης αναγνώρισης ότι υπάρχει μια παραδοξότητα και δυσκολία σε ό, τι η χριστιανική πίστη αξιώνει που δεν πρέπει να ληφθεί ελαφρά τη καρδία. Και όμως, αν πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν, παρ 'όλα αυτά, να θέλουν να αυτοαποκαλούνται με το όνομα χριστιανοί, αυτό μπορεί να σημαίνει επίσης ότι υπάρχει μια αναγνώριση ότι κατά κάποιο τρόπο αυτό είναι εκεί όπου θα πρέπει να είμαστε, όπου είναι φυσικό να είμαστε - στην συντροφιά αυτού του ανθρώπου, του Ιησού Χριστού, ακούγοντας τα λόγια Του, γυρίζοντας για να δούμε βαθιά μέσα στα μυστηριώδη γεγονότα της ζωής και του θανάτου και της ανάστασης Του. Αλλά αυτό για το οποίο μπορούμε να είμαστε βέβαιοι είναι ότι η αλήθεια ή το ψεύδος της πίστης δεν στηρίζεται στην επιτυχία της πίστης στις στατιστικές. Μερικές φορές αυτό φαίνεται να λειτουργεί και μερικές φορές όχι. Μπορούμε και πρέπει να προσπαθήσουμε σκληρά και με φαντασία να μοιραστούμε την πίστη, αλλά δεν πρέπει να αποκαρδιωνόμαστε, αν δεν ριζώνει στις καρδιές των ανθρώπων όπως θα θέλαμε. Στο κάτω-κάτω προσπαθούμε να κάνουμε κάτι μάλλον εξωφρενικό, ζητώντας από άνδρες και γυναίκες να σταματήσουν, και να κοιτάξουν γύρω τους, και να μάθουν πώς να είναι σε κοινωνία με μια μορφή της οποίας το περίγραμμα βλέπουμε συχνά μόνο αμυδρά. Ωστόσο, όταν η ζωή βιώνεται έτσι που να δείχνει τι σημαίνει πραγματικά η κοινωνία μαζί Του, το περίγραμμα γίνεται λιγότερο αμυδρό και οι άνθρωποι θα αρχίσουν να αναγνωρίζουν γιατί, το να ζεις έτσι, είναι το «κανονικό».

Όταν οι άνθρωποι βιώνουν την εξωφρενική σκληρότητα και τη βία, είναι δύσκολο να έχουν ετοιμότητα να κατανοήσουν και να συμφιλιωθούν, λίγα "πράγματα" μπορούν να τους κάνουν να πουν ότι όλα αυτά είναι μια ψευδαίσθηση. Οι γονείς που έχουν χάσει ένα παιδί από τη βία των συμμοριών, η σύζυγος που έχει δει τον σύζυγό της να σκοτώνεται μπροστά της από έναν αντι-χριστιανικό όχλο στην Ινδία, η γυναίκα που έχει αγωνιστεί για χρόνια να κατανοήσει και να αποδεχθεί τον βιασμό και την δολοφονία της αδελφής της, οι ισραηλινοί και παλαιστίνιοι φίλοι που έχουν ενωθεί από το γεγονός ότι έχουν χάσει μέλη της οικογένειάς τους στις συγκρούσεις και την αδικία που εξακολουθεί στους Αγίους Τόπους - όλοι αυτοί είναι συγκεκριμένοι άνθρωποι που είχα το προνόμιο να δω ως αρχιεπίσκοπος αυτά τα δέκα χρόνια. Και αυτοί οι άνθρωποι με την προθυμία τους να εξερευνήσουν τη νέα ανθρωπότητα της συγχώρεσης και της αποκατάστασης των σχέσεων, μας υποχρεώνουν να γυρίσουμε και να κοιτάξουμε, σαν τον Μωυσή ένα θάμνο που καίγεται αλλά δεν καταναλώνεται. Και για να δούμε και τον Ιησού, ο οποίος ζητάει από εμάς αρχικά μόνο να σταματήσουμε και να σκεφτούμε, να μείνουμε για μια στιγμή στοχαστικοί, πράγμα που μας επιτρέπει να βλέπουμε τους εαυτούς μας με ειλικρίνεια και να δούμε τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο.

Αυτό είναι το ουσιαστικό και κυρίως θέμα. Να βλέπουμε τους εαυτούς μας με ειλικρίνεια, να βλέπουμε τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο. Εδώ είναι όπου η πίστη αρχίζει, ανεξάρτητα ​​από τις απαντήσεις ενός συστήματος, πέρα από κανόνες τυπικών, ή απαιτήσεις ενός ηθικού κώδικα. Και αυτά βεβαίως έχουν τη θέση τους. Και όσοι περνούν το χρόνο τους στην συντροφιά του Ιησού θα βρεθούν να εργάζονται για όλα αυτά τα πράγματα υπό το φως της βιβλικής μαρτυρίας της νέας ζωής. Αλλά όλα ξεκινούν από το ότι γυρίζουν για να δουν. Και για κάποιους, για πολλούς ίσως, αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο και πολλοί θα χρειαστεί να στραφούν μακριά.

Ο Άγιος Ιωάννης περιγράφει ακριβώς αυτό σε επόμενο κεφάλαιο του Ευαγγελίου του (στο τέλος του κεφαλαίου 6), όπου ακροατές του Ιησού λένε ότι τα λόγια Του είναι πάρα πολύ βαρειά γι’ αυτούς, πολύ προσβλητικά, πάρα πολύ απαιτητικά, πολύ παράξενα. Ωστόσο, αν - αν μονάχα μπορούσαμε να απαρνηθούμε την πεποίθησή μας ότι οι ερωτήσεις μας, οι προτεραιότητες και οι ανησυχίες μας, τα επιτεύγματα και οι αποτυχίες είναι τα πιο σημαντικά πράγματα στο σύμπαν, αν βρούμε την ελευθερία να σταματήσουμε και να γυρίσουμε, τότε ο ίδιος ο κόσμος αρχίζει να ανανεώνεται. «Ω, ελάτε, ας τον λατρεύσουμε», λένε τα κάλαντα. Αυτή η λατρεία, αυτό το βλέμμα με απορία στο παιδί στη φάτνη, είναι που γεννάει την πίστη. Και όπου γεννιέται η πίστη, εκεί βρίσκεται ο νέος κόσμος του Ιησού και το Πνεύμα Του.